Het begrip integriteit wordt misbruikt in publieke discussies. Het wordt gebruikt als het tegenovergestelde van fraude en wangedrag en dat is een te smalle definitie die het zoeken naar oplossingen in de weg staat. Dat zegt Pauline Meurs, voorzitter van de Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving (RVS).
Meurs doet haar uitspraak naar aanleiding van de publicatie van het signalement Integriteit in zorgorganisaties: perspectieven van bestuurders. Het signalement is uitgebracht door het Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG), een samenwerkingsverband van de RVS en de Gezondheidsraad. Doel van de publicatie is om het debat over integriteit van aanknopingspunten te voorzien. Bestuurders krijgen handvatten aangereikt om de integriteit binnen in hun organisatie te bevorderen.
Het signalement wordt besproken tijdens de bijeenkomst ‘Continuïteit en integriteit’ op 18 maart in Rotterdam (zie voor meer informatie www.ceg.nl)
Buzz-woord
Het CEG stelt vast dat integriteit een moreel beladen begrip is. ‘Het lijkt wel of “integriteit” het nieuwe buzz-woord is geworden op basis waarvan allerlei oordelen worden gegeven. Er wordt dan al gauw op de man en de vrouw gespeeld. Als integriteit als begrip te smal wordt gebruikt voor complexe bestuurlijke vraagstukken ben je – op een schadelijke manier – aan het versimpelen’, aldus Meurs.
Vier componenten
Op basis van literatuuranalyse en na gesprekken met bestuurders vindt het CEG het verstandiger om integriteit te definiëren als een gelaagde eigenschap met vier componenten: betrouwbaarheid (jezelf niet tegenspreken en handelen naar wat je zegt), deugdzaamheid (moreel het goede doen), authenticiteit (intrinsiek gemotiveerd zijn) en reflectie (je kritisch verhouden tot normen en regels en hoe ze in de praktijk worden gebracht). ‘Als mensen zich bewust zijn van de gelaagdheid van het begrip worden ze misschien wat voorzichtiger met het geven van een oordeel op basis van integriteit. Bijvoorbeeld het element deugdzaamheid, wat is het goede om te doen, is tot nog toe onderbelicht’, aldus de RVS-voorzitter. Deugdzaamheid speelt een rol wanneer een bestuurder na veel wikken en wegen afwijkt van de regels omdat hij het beste wil voor zijn patiënten of zijn medewerkers. Vergelijkbaar is de opstelling van artsen die een protocol nooit in de plaats laten komen van hun klinische blik.
Hoogte salarissen
Het CEG constateert dat het begrip integer handelen aan verandering onderhevig is. Wat een paar jaar geleden nog geaccepteerd werd, kan tegenwoordig als “niet-integer” worden aangemerkt. Dat geldt bijvoorbeeld voor het declareren van buitenlands congresbezoek zoals in St. Paul de Vence. Ook over afvloeiingsregelingen of de hoogte van salarissen wordt tegenwoordig anders gedacht dan vijf jaar geleden. En betrouwbaarheid wordt op het ogenblik sterk gekoppeld aan transparantie. Kortom, de verwachtingen ten aanzien van integer bestuur verschuiven. ‘Dat is echt een uitdaging voor bestuurders. Voor je het weet, zit je in het verkeerde vakje. Kunnen omgaan met deze verschuivende opvattingen is een noodzakelijke kwaliteit van zorgbestuurders’, meent Meurs.
Botsende belangen
Het signalement stelt vijf situaties vast waarin de integriteit ter discussie kan komen te staan: botsende belangen en verwachtingen, omgaan met fouten, beloning van bestuurders, perverse systeemprikkels en groepsdruk. Een voorbeeld van botsende belangen: een gemeente wil informatie uit een cliëntendossier ontvangen, de zorgbestuurder weigert omdat hij de privacy van zijn cliënten wil beschermen.
Regels en waarden
De geïnterviewde bestuurders zijn genuanceerd over de invloed die ze kunnen uitoefenen om de integriteit in de zorgorganisatie te bevorderen. De voorkeur gaat uit naar sturen op basis van waarden. Een aanpak gericht op regels vinden zij tekortschieten in ingewikkelde situaties. ‘Meestal zie je een combinatie van regels en waarden. Personeelsleden hebben verschillende behoeftes, bijvoorbeeld verzorgenden geven over het algemeen de voorkeur aan duidelijke regels, terwijl medisch specialisten meer autonomie willen om bijvoorbeeld hun eigen kwaliteitskader op te stellen’, aldus de RVS-voorzitter. Een optie is om op basis van de kernwaarden van een organisatie met medewerkers in dialoog te gaan over integer handelen in ingewikkelde situaties.
Het CEG wil meer discussie over het begrip integriteit. Het centrum gaat daarom dialoogbijeenkomsten organiseren over dilemma’s waarbij integriteit aan de orde is.
Bron: Zorgvisie
