Ongelukkige tieners komen regelmatig in het nieuws als het te laat is. Dan komen ook de vragen: had school het pestgedrag niet moeten stoppen? Waarom greep jeugdzorg niet in? Maar heel vaak is niet zichtbaar dat zo’n jong mens lijdt. Ook niet bij de ouders. In Trouw van afgelopen zaterdag een uitgebreid artikel over zelfbeschadiging bij jongen mensen.
Nicole ter Morsche begon zichzelf te snijden op haar elfde en stopte toen ze 22 was. Kleine kerfjes, maar ook flinke wonden die gehecht moesten worden. Het hielp de negatieve gedachten verdrijven. Voor even dan. ”Je zit aardig vast als je jezelf opzettelijk pijn doet”, zegt ze, inmiddels 27 jaar en moeder.
Als ervaringsdeskundige informeert ze artsen en verpleegkundigen over zelfbeschadiging. Sinds kort heeft ze daar ouderavonden aan toegevoegd. Doel is vooral iets van begrip kweken.
Ouders voelen zich machteloos, verdrietig, boos, bang, weet ze. De vraag die ze het meeste hoort? Hadden we het kunnen zien, kunnen voorkomen? Vaak vermoeden ze wel dat er iets niet klopt, denkt Ter Morsche. Maar zijn ze te bang voor het antwoord.
Groot taboe
Wat meespeelt is dat er een groot taboe ligt op psychische problemen. ”We leven in een tijd dat vooral de mooie verhalen worden verteld. Veel jongeren laten alleen de buitenkant zien, terwijl het van binnen misschien helemaal niet goed gaat.”
Bianca Brunnekreef heeft ook zo’n dochter. Ze ziet er leuk uit, verzorgd en altijd een glimlach op haar gezicht. ”Maar daaronder gebeurde veel”, vertelt haar moeder. Brunnekreef kwam er pas na jaren achter dat haar dochter zichzelf beschadigde. ”En ik werkte nota bene als maatschappelijk werker in de jeugdzorg.”
Achteraf gezien, waren er signalen. Als ze boos was, sloeg ze haar handen kapot tegen een muur. Op haar dertiende zat het meisje met een oorbel in haar arm te pulken. Op de basisschool verklapte haar beste vriendin een keer een geheim, wat meteen werd doorverteld in de klas. ”Dat gaf haar een enorm gevoel van onveiligheid, vooral omdat de leerkracht het niet serieus nam. Toen besefte ik wel dat ze kwetsbaarder was dan leeftijdsgenootjes.”
Genoeg vriendinnen
Hoe gebeurtenissen precies inwerken, is moeilijk in te voelen, zegt Ter Morsche. Zij had genoeg vriendinnen, was ’redelijk extravert’. Juist met jongeren die het goed willen doen, kan het enorm mis gaan, zegt ze. ”Het zijn niet altijd de drop-outs.” Logisch ook dat tieners hun problemen niet aankaarten bij hun ouders, vindt ze. ”Je bent bang, je schaamt je.”
Verplegingswetenschapper Nienke Kool is gespecialiseerd in zelfbeschadiging. Snijden en krassen komt volgens haar vooral voor bij de wat oudere jongeren. De gemiddelde beginleeftijd is 16, de grootste groep is tussen 18 en 25 jaar oud. ”Een periode waarin je meer verantwoordelijkheden krijgt, waarin nieuwe eisen aan je gesteld worden en je juist wat meer afstand krijgt tot je familie.”
Veel jongeren willen ook de regie houden, denkt Kool. ”Hun angst is dat ze het beschadigen moeten stoppen, dat ouders er bovenop gaan zitten. Terwijl het juist een krachtig middel is om met de ellende om te gaan.”
Ongezonde combinatie
Kool werkt bij het centrum voor intensieve behandeling van GGZ-instelling Palier. Voor haar promotie in 2015 onderzocht ze vooral wat er mis gaat in de geestelijke gezondheidszorg. De drang om jezelf pijn te doen kan veel oorzaken hebben; jeugdtrauma’s, misbruik, pestgedrag, maar ook persoonlijkheidsstoornissen zoals borderline.
Bron en voor het hele artikel: Trouw / Maaike Bezemer
