Chronische pijn is een onzichtbare last die miljoenen mensen dagelijks meedragen. Of het nu gaat om rugpijn, migraine, artrose of langdurige klachten na een hersenschudding of kankerbehandeling—voor één op de vijf volwassenen is pijn een constant onderdeel van het leven. Medicatie biedt lang niet altijd verlichting. Maar nu is er goed nieuws: psychotherapie blijkt daadwerkelijk fysieke veranderingen in de hersenen teweeg te brengen die pijn kunnen verzachten.
Een internationale groep onderzoekers onder leiding van professor Lene Vase van de afdeling Psychologie aan de Aarhus Universiteit in Denemarken publiceerde hierover recentelijk een overzichtsstudie in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet.
Van gevoel naar bewijs
Dat psychotherapie kan helpen bij pijnbestrijding is geen nieuw inzicht. Wat deze studie uniek maakt, is de wetenschappelijke onderbouwing van hoe dat precies werkt in het brein.
Volgens de onderzoekers werd eerder gedacht dat psychologische behandeling mensen misschien gewoon afleidde van hun pijn, maar wordt nu duidelijk dat therapie leidt tot daadwerkelijke veranderingen in de hersenen en het ruggenmerg—de plekken waar pijn wordt verwerkt.
Ze analyseerden tientallen eerder gepubliceerde studies. Hoewel deze afzonderlijk te kleinschalig waren om harde conclusies te trekken, laat de gecombineerde analyse een helder patroon zien: psychologische interventies zoals cognitieve gedragstherapie (CGT) beïnvloeden meetbaar de hersenactiviteit bij mensen met chronische pijn.
Het brein op de automatische piloot
Een belangrijk inzicht uit de studie is de rol van het zogeheten default mode network—een netwerk in de hersenen dat actief is als we dagdromen of in gedachten verzonken zijn. Dit netwerk staat in verbinding met hersengebieden die betrokken zijn bij pijn en emoties.
CGT richt zich op het veranderen van automatische gedachtepatronen: zorgen, angsten of negatieve verwachtingen die vaak de overhand nemen bij chronische pijn. Door deze gedachten bewust te beïnvloeden, verandert de hersenactiviteit. Simpel gezegd: wie anders leert denken, voelt minder pijn.
De onderzoekers: ”Chronische pijn beïnvloedt alles: je werk, je gezin, je sociale leven. Maar als mensen via therapie leren om die negatieve gedachten los te laten en hun leven weer op te pakken, zien we dat dit gepaard gaat met minder pijn en een betere levenskwaliteit.”
Een taak voor de hele zorgsector
Hoewel therapie bij een psycholoog effectief is, erkennen de onderzoekers dat er niet genoeg therapeuten zijn om iedereen met pijn te helpen. Ze stellen daarom dat belangrijk is dat ook artsen, fysiotherapeuten en verpleegkundigen leren hoe ze patiënten kunnen begeleiden naar een andere manier van denken over pijn.
De onderzoekers menen dat ook apps een rol kunnen spelen. Er zijn inmiddels meer dan 500 apps op de markt die zich richten op psychologische pijnverlichting, maar hun effectiviteit is nog niet goed onderzocht. Zij suggereren dan ook een app te kiezen die gebaseerd is op cognitieve gedragstherapie.
Psychologische behandeling als serieuze pijler
De onderzoekers stellen dat deze studie een belangrijke stap voorwaarts betekent in het begrijpen van de complexe relatie tussen geest en lichaam. Wat ooit werd gezien als een ‘mentaal trucje’, krijgt nu erkenning als een volwaardige, fysiologisch onderbouwde behandelmethode. Voor iedereen die leeft met chronische pijn betekent dit vooral hoop: verlichting hoeft niet altijd uit een pil te komen—soms begint het met een goed gesprek.
Vase, Lene et al.: Opportunities for chronic pain self-management: core psychological principles and neurobiological underpinnings.
The Lancet, Volume 405, Issue 10491, 1781 - 1790
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
