Australische onderzoekers publiceerden recent een meta-analyse van 33 studies over narcisme en hechting. Het doel van deze systematische en meta-analytische review was het maken van een schatting van de relatie tussen hechtingsstijlen bij volwassenen en narcisme. De onderzoekers vonden een significante relatie tussen narcisme en elke onveilige gehechtheidsstijl. ’Kwetsbaar narcisme’ werd geassocieerd met onveilige gehechtheidsstijlen, ’grandioos narcisme’ niet. De bevindingen wijzen op het belang van vroege klinische interventies om veilige gehechtheid te bevorderen en geven aan dat therapieën gericht op gehechtheid gunstig kunnen zijn bij het werken met cliënten met (een hoog risico op) narcisme.
Narcisme
Volgens de onderzoekers lijkt narcisme tegenwoordig een modewoord, bijna een scheldwoord, geworden. Op sociale media worden ’lastige’ partners, exen, ouders, leidinggevenden en collega’s narcist genoemd. Vaak ten onrechte, maar narcisme bestaat wel. In de meest extreme vorm spreken we van een psychische stoornis: de narcistische persoonlijkheidsstoornis.
Narcisme omvat ook een reeks persoonlijkheidskenmerken die we allemaal in meer of mindere mate bezitten. Denk aan een verlangen naar bewondering, moeite met kritiek, of de neiging om jezelf op de voorgrond te plaatsen. Mensen met sterk narcistische trekken laten vaak diepe sporen na in hun relaties. Dat roept bij anderen – en soms ook bij henzelf – de vraag op: Hoe is iemand zo geworden?
’Grandioos’ en ’kwetsbaar’ narcisme
De onderzoekers onderscheiden grofweg twee vormen van narcisme: grandioos en kwetsbaar.
Grandioos narcisme is het beeld dat de meeste mensen voor zich zien: zelfverzekerd, dominant, haantje-de-voorste. Ze lijken alles onder controle te hebben, maar empathie tonen is niet hun sterkste kant.
Kwetsbaar narcisme ziet er heel anders uit. Deze mensen zijn juist introvert, snel gekwetst en overgevoelig voor kritiek. Onder hun ogenschijnlijke trots en arrogantie schuilt vaak een wankel zelfbeeld. Ze willen verbinding, maar zijn tegelijkertijd bang om afgewezen te worden.
Beide types kunnen problemen veroorzaken in relaties, maar vooral kwetsbaar narcisme is vaak schadelijk voor romantische partners. Denk aan gedrag als ’love bombing’ (iemand overladen met aandacht en daarna negeren), ghosting en manipulatie.
De rol van hechting: hoe je jeugd je relaties vormt
Om te begrijpen waar narcisme vandaan komt, kijken psychologen steeds vaker naar hechtingsstijlen, tellen de onderzoekers. Volgens de hechtingstheorie worden onze verwachtingen van relaties gevormd in de vroege kindertijd, door de band met onze verzorgers. Was die band liefdevol, betrouwbaar en veilig? Dan ontwikkel je meestal een veilige hechtingsstijl en kun je later stabiele relaties aangaan.
Maar bij kinderen die opgroeien met onvoorspelbare, afstandelijke of zelfs gewelddadige ouders, ontstaat vaak een onveilige hechtingsstijl. Daarin onderscheiden we drie vormen:
- Preoccupatie: Je voelt je niet goed genoeg en zoekt constant bevestiging van anderen. Je bent bang om verlaten te worden.
- Afwijzend-vermijdend: Je houdt mensen op afstand en vertrouwt vooral op jezelf. Emoties en nabijheid zijn bedreigend.
Angstig-vermijdend (of ‘gedesorganiseerd’): Je hunkert naar liefde, maar duwt mensen tegelijk weg. Je ervaart relaties als een bron van zowel verlangen als angst.
Wat zegt onderzoek?
In de recente meta-analyse verzamelden onderzoekers gegevens uit 33 studies met in totaal meer dan 10.000 deelnemers. Ze ontdekten een opvallend verband: vooral kwetsbaar narcisme blijkt sterk samen te hangen met onveilige hechtingsstijlen – met name preoccupatie en angstige vermijding.
Bij grandioos narcisme werd die samenhang níet gevonden. Dat suggereert dat mensen met kwetsbaar narcisme vaker zijn opgegroeid met onveilige of afwezige ouderfiguren. Hun gedrag zou een manier kunnen zijn om zich te beschermen tegen een diep gevoel van afwijzing of tekortschieten.
De onderzoekers benadrukken dat het om verbanden gaat, niet per se om oorzaken. Er kan niet met zekerheid gezegd worden dat onveilige hechting kwetsbaar narcisme veroorzaakt. Maar het is volgens hen wél een belangrijke risicofactor.
Genezen van oude wonden
Hoewel hechtingsstijlen vaak hardnekkig zijn, is verandering mogelijk, stellen de onderzoekers. Therapieën die gericht zijn op hechting – zoals schematherapie of emotionally focused therapy – kunnen helpen om oude pijn te verwerken en gezondere relaties op te bouwen. Voor mensen met kwetsbaar narcisme kan dat levensveranderend zijn.
Maar voorkomen is beter dan genezen, aldus de onderzoekers: ”Als we ouders en verzorgers beter ondersteunen in het opbouwen van veilige banden met hun kinderen, kunnen we op de lange termijn veel leed voorkomen. In een land als Australië, waar dit onderzoek deels vandaan komt, liggen de cijfers over kindermishandeling en emotionele verwaarlozing verontrustend hoog. En dat laat zich op latere leeftijd voelen, in hoe mensen liefhebben – of juist niet.”
Jamie Mohay et al: The relationship between attachment styles and narcissism: a systematic and meta-analytic review.
Personality and Individual Differences, Volume 244, 2025, 113255,
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
