Hoewel de relatie tussen stress en pijn al langer bekend is, is er nog weinig inzicht in hoe perfectionistische verwachtingen bijdragen aan die stress bij mensen met chronische pijn. Twee studies onderzochten daarom het verband tussen perfectionisme, zelfcompassie en zelfeffectiviteit (het geloof in je eigen kunnen) bij mensen mét en zonder chronische pijn. De conclusie: een beetje milder zijn voor jezelf kan een groot verschil maken wanneer je leeft met chronische pijn.
In de eerste studie namen 237 mensen met chronische pijn en 237 zonder pijn deel aan een online vragenlijstonderzoek. Daaruit bleek dat de pijnpatiënten significant hogere niveaus van sociaal voorgeschreven perfectionisme (de druk om te voldoen aan verwachtingen van anderen) en lagere niveaus van zelfcompassie rapporteerden. Er waren echter geen verschillen in zelfgericht perfectionisme of zelfeffectiviteit.
De tweede studie, met 294 deelnemers met pijn en 278 zonder pijn, liet zien dat mensen met pijn zowel hogere niveaus van perfectionisme als lagere niveaus van zelfcompassie en zelfeffectiviteit ervoeren. Verder bleek dat zelfgericht perfectionisme en zelfcompassie positief samenhingen met zelfeffectiviteit, terwijl sociaal voorgeschreven perfectionisme juist een negatieve invloed had.
Deze bevindingen sluiten aan bij het zogeheten perfectionism social disconnection model, dat beschrijft hoe perfectionisme kan leiden tot gevoelens van sociale verwijdering en stress. Een beter begrip van deze verbanden is belangrijk om interventies te ontwikkelen die het welzijn en het pijnmanagement van chronische pijnpatiënten kunnen verbeteren.
Het onderzoek werd recent gepubliceerd in het vakblad Psychology .
Pijn en perfectionisme: een lastige combinatie
Hoewel al langer bekend is dat stress pijn kan verergeren, is er tot nu toe weinig onderzoek gedaan naar de rol van perfectionistische verwachtingen. Veel mensen met chronische pijn, zoals rugklachten, migraine of artritis, voelen frustratie omdat ze dagelijkse activiteiten niet meer naar wens kunnen uitvoeren. Sommigen leggen zichzelf hoge, soms onrealistische doelen op of ervaren dat de verwachtingen van hun omgeving moeilijk te halen zijn.
Zelfkritiek ondermijnt herstel
Volgens de onderzoekers beschouwen veel pijnpatiënten hun aandoening of de beperkingen die daaruit voortkomen als hun eigen schuld. Deze zelfkritiek maakt het moeilijker om met pijn om te gaan en verlaagt het vertrouwen in het eigen vermogen om dagelijkse taken te vervullen. “Perfectionistische neigingen kunnen de mate van zelfcompassie verminderen en zo ook de perceptie van zelfeffectiviteit aantasten”, schrijven de onderzoekers.
Beschermende rol van zelfcompassie
Toch is er ook een hoopvolle boodschap. Zelfcompassie blijkt een belangrijke beschermende factor te zijn. Het helpt mensen hun pijn te accepteren, minder zelfkritisch te zijn en meer betrokken te blijven bij activiteiten. Eerder onderzoek toont zelfs aan dat training in zelfcompassie kan bijdragen aan minder pijn, minder stress en betere behandeluitkomsten.
Zelfeffectiviteit speelt hierbij eveneens een rol. Wie het vertrouwen behoudt dat hij of zij met tegenslagen kan omgaan, ervaart vaak minder stress en meer grip op het dagelijks leven. Helaas laten de resultaten zien dat mensen met chronische pijn gemiddeld minder vertrouwen hebben in hun eigen kunnen, al verschilde dit effect per studie en meetinstrument.
Toekomstig onderzoek en praktische toepassingen
De onderzoekers benadrukken dat vervolgstudies nodig zijn om beter te begrijpen hoe verschillende typen pijn en de mate van zichtbaarheid of beperking samenhangen met perfectionisme, zelfcompassie en zelfeffectiviteit. Ook leeftijd, sociale context en het aantal pijnklachten spelen mogelijk een rol.
Wat nu al duidelijk is: interventies die perfectionisme aanpakken en zelfcompassie stimuleren, lijken veelbelovend. Denk aan cognitieve gedragstherapie, mindfulness-training of zelfhulpmodules gericht op mildheid en acceptatie. Zulke methoden kunnen bijdragen aan minder stress en een betere kwaliteit van leven voor mensen die dagelijks met pijn leven.
Conclusie
Chronische pijn is een groot volksgezondheidsprobleem dat miljoenen mensen treft en hun welzijn diepgaand beïnvloedt. Dit onderzoek laat zien dat de psychologische kant minstens zo belangrijk is als de lichamelijke component. Door perfectionisme los te laten en meer compassie voor zichzelf te ontwikkelen, kunnen mensen met chronische pijn niet alleen hun stress verminderen, maar mogelijk ook hun pijnbeleving verlichten.
Graeme J. Ditchburn et al: Perfectionism, self-compassion, and general self-efficacy between those with and without chronic pain.
Psychology & Health, Published online: 31 Aug 2025. https://doi.org/10.1080/08870446.2025.2552227
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
