Judith de Roos bespreekt twee ‘IFS-boeken’: Innerlijk Werk(boek) van Denise Matthijssen en het prentenboek Alle delen welkom. Herstellen van trauma en innerlijke harmonie creëren met het Internal Family Systems-model (IFS van Richard Swartz. Ze krijgt hulp van Jules (13 jaar), Zaya (11) en Lyssa (8).
IFS... De therapietrend die trauma’s ‘heelt’, zo kopte Psychologie Magazine vorige week. Trend of niet, opvallend is wel dat er veel IFS-gerelateerde boeken verschijnen op dit moment. Ook in steeds met ggz-instellingen wordt met de methode gewerkt.
Dus eerst even een korte uitleg. De website van Internal Family Systems Nederland legt het op de volgende manier uit: Internal Family Systems (IFS) is een psychotherapeutisch model dat de mens beschouwt als een innerlijk systeem van beschermende en gekwetste delen, aangestuurd door het Zelf. Het model gaat ervan uit dat de geest van nature meervoudig is en dat deze meervoudigheid gezond is: innerlijke delen kunnen door levenservaringen in extreme rollen terechtkomen, maar beschikken van oorsprong over waardevolle kwaliteiten. IFS ondersteunt het contact met het compassievolle, onbeschadigde Zelf en biedt van daaruit een kader om innerlijke processen te begrijpen en te transformeren, met als doel meer innerlijke samenhang en verbinding.
Alle delen welkom
Over het prentenboek Alle delen welkom. Herstellen van trauma en innerlijke harmonie creëren met het Internal Family Systems-model (IFS ging ik in gesprek met Jules (13), Zaya (11) en Lyssa (8), die het boek alle drie lazen. In het prentenboek wordt op kindniveau uitgelegd dat je naast je gezin thuis, nog een gezin hebt. “Net zoals je echte gezin probeert dit gezin je altijd te helpen. Ook als ze dingen doen die niet zo fantastisch fijn voelen. Het innerlijke gezin woont bij jou van binnen.”
In het boek maakt een jongetje kennis met ‘de managers, de ballingen en de brandweerlieden’. Het eindigt met het Ware Zelf en de omroep om in je hart “alle delen welkom te heten”.
Wat vond je van het boek?
Lyssa: “Ik vond het wel een leuk boek ook een beetje grappig, maar het is ook een beetje raar want een jongetje werd blauw. Wel hele mooie tekeningen! Ik vond het jammer dat het jongetje niet echt iets meemaakte, een droom ofzo.”
Zaya: “Het zag er heel interessant uit, zo’n boek lees ik niet vaak. Toen ik het ging lezen vond ik het eerst wel vaag, maar later vond ik het wel leuk.”
Waarom zou dat jongetje blauw worden dan?
“Omdat ‘ie bang is, maar dan wordt je toch niet blauw? Bij die brandweerlieden wordt ‘ie weer rood, want als ‘ie boos is of in paniek dan komen de brandweerlieden en die komen je dan afleiden met een spelletje of eten.”
Jules: “Blauw staat gewoon voor angst.”
Zo werkt dat dus bij hem, herken jij dat ook?
Lyssa: Nee, bij mij werkt dat niet zo. Als ik bijvoorbeeld verdrietig ben ga ik gewoon naar papa of mama.”
Ook Zaya herkent het niet: “Ik heb toch niet zo’n manager ofzo? Die brandweerlieden herken ik het meest, die heb ik wel.”
Jules: “Ik denk dat ik het op zich wel in me heb, ja. Die ballingen herkende ik ook wel, maar alleen het woord kende ik niet.”
Waar denk je dat het boek over gaat?
Lyssa: “Ze laten je weten dat je boosheid en je vertrouwen enzo allemaal welkom is, dat is wel goed. En ook dat je wel iets terug moeten doen als bijvoorbeeld de brandweerlieden je geholpen hebben.”
Jules: “Het legt eigenlijk uit hoe het hoofd van een kind werkt, in van die delen maar dan met hele grappige tekeningen. Het lijk een beetje op die film van Inside Out.”
Ik vind er best wel moeilijke dingen instaan, hoe was dat voor jou?
Lyssa: “Uit de tekst hoe ze het uitleggen, kon ik het wel verklaren en ook met de tekeningen. Het woord compassie ken ik niet, maar volgens mij gaat dat om naar de vriendelijke kant kijken.”
Jules: “Ik begreep het allemaal wel, maar ik denk niet dat die brandweerlieden net zo belangrijk zijn als de ballingen. Ik vind het soms wel erg op het negatieve ingaan, niks over je gelukkige gevoel.”
Zaya: “Soms een beetje vaag, met dat innerlijke gezin bijvoorbeeld. Maar toen ging ik het nog een keer lezen en toen begreep ik het wel. Die ballingen snapte ik trouwens helemaal niet, die waren heel vaag. Ik dacht er wel aan dat ik soms wel eens heel erg schrik terwijl er niet zoveel is om voor te schrikken, misschien is het dat?”
En wat is nu eigenlijk dat Ware Zelf?
Jules: “Dat is wat je zelf bent, want iedereen heeft weer andere ballingen of brandweerlieden. En daar horen dan weer allemaal verschillende emoties bij.”
Zaya: “Dat is bij iedereen anders. Je Ware Zelf komt dichtbij als die delen iets doen of zeggen. Die 8 woorden die er staan horen bij je Ware Zelf.”
Vond je het een leerzaam boek?
Lyssa: “Ja, het is wel een beetje leerzaam, voor kinderen die bijvoorbeeld onzeker zijn is het wel goed om dit boek te lezen want dan snap je hoe het werkt.”
Jules: “Ja, ik denk wel dat het een leuk en handig boek is voor als je wat kleiner bent. Ik ben er wat te oud voor. Ik denk voor 6 tot 9 jaar. Het is zeker goed kinderen die een beetje met zichzelf struggelen.”
Zaya: “Ja, de laatste pagina maakte ook veel duidelijk, dat je heel vriendelijk moet zijn tegen al je delen. Dat je je ware ik moet respecteren. De laatste pagina is een mooie samenvatting.”
Tot zover de kinderen, die niet alleen herkenbaar enthousiast waren over de schitterende tekeningen maar ook het verhaal best redelijk waardeerden. “Een beetje vaag soms en anders dan andere boeken”, die kan Richard Schwartz in zijn zak steken!
Innerlijk Werkboek
Met Innerlijk Werk(boek)neemt Denis Matthijssen, die in het dagelijks leven ACT en IFS-informed therapeut is, je als lezer mee om jezelf op een diepgaande manier te leren begrijpen en nieuwe manieren te ontdekken om met je innerlijke ervaringen om te gaan. Ze gebruikt hierbij twee therapeutische modellen: ACT en IFS. Ze kiest voor deze combinatie omdat ze elkaar versterken.
“Beide modellen richten zich op psychologische flexibiliteit en Zelf-leiderschap, en zijn bijzonder krachtig voor mensen die vastlopen in gedrag dat ooit nodig was, maar nu niet meer dient.”
ACT
Laten we beginnen bij Acceptance en Commitment Therapy. Deze ervaringsgerichte vorm van gedragstherapie kent twee kernprocessen:
- een accepterende houding ontwikkelen ten opzichte van je innerlijke ervaringen
- toegewijd handelen in lijn met je waarden
ACT vergroot de psychologische flexibiliteit: het vermogen om bewust te kiezen wat je doet. En leert daarnaast om gevoelens niet weg te duwen, maar ze op een werkbare manier te dragen.
IFS
Internal Family Systems vraagt iets meer uitleg. Gelukkig legt Mathijssen het helder uit: “IFS ziet de mens als meervoudig: we bestaan uit Zelf en meerdere delen of sub-persoonlijkheden. Overweldigende ervaringen laten volgens IFS sporen ( lasten) achter in het lichaam, in ons denken en in onze emotionele reacties. Die lasten beïnvloeden ons gedrag, vaak zonder dat we het merken. Sommige delen van onszelf nemen beschermende taken op zich. Andere, vaak kwetsbare delen worden verbanden. IFS helpt ons om deze delen te herkennen, hun goede intenties te begrijpen en ruimte te maken voor herstel. Vanuit Zelf -onze innerlijke, kalme en compassievolle kern- kunnen we helen. We ontlasten de beschermers van hun taak, en bevrijden de verbannen delen uit hun positie. IFS noemt zichzelf een ‘transformatieve’ psychotherapie. Het uitgangspunt van meervoudigheid geeft een helder inzicht in innerlijke dynamieken en strijd. Het is gericht op het herstellen van de relatie en samenwerking tussen alle delen.”
Je bent al goed
Matthijssen begint haar boek met een aantal interessante uitgangspunten. Zo vraagt ze de lezer erop te vertrouwen ‘dat je al goed bent’. “Alles wat je nodig hebt, is al in jou aanwezig. De schat ligt in jou – niet buiten jou.” Het geeft iets weer van de positieve stijl waarin het boek geschreven is. Ze legt ook duidelijk uit dat de mens tee grote verlangens in zich draagt: het verlangen om samen te zijn en het verlangen om eigen te zijn. Oftewel eigenheid en verbinding. De combinatie van deze twee maakt dat we emotioneel volwassen, zelfstandige mensen kunnen zijn. Wel brengt het verlangen om zowel eigen als verbonden te zijn spanning en dilemma’s met zich mee. Dit vraagt om keuzevrijheid en Zelf-leiderschap. Als we bewust relaties aangaan met onze innerlijke delen en actief keuzemomenten inbouwen ontstaat er ruimte voor nieuwe manieren van omgaan met wat we denken, voelen en doen. Dan wordt ons leven niet bepaald door wat we hebben meegemaakt, maar door hoe we, in contact met onszelf, kiezen voor wat bij ons past.
Matthijsen heeft in haar boek een heel aantal ervarings-gerichte oefeningen die uitnodigen om op een nieuwe manier om te gaan met wat er in je leeft. Ook heeft ze er audiobestanden bij gemaakt, die via de site van de uitgever te vinden zijn.
Oefeningen
Ze heeft het boek ingedeeld in drie blokken. Het eerste blok is onderzoekend van aard, ze nodigt uit om “nieuwsgierig naar onze delen te luisteren en ermee in contact te gaan”. De oefeningen helpen je hier doorheen. Ook is er informatie over het stresssysteem en de ‘window of tolerance’ met bijpassende oefeningen om jezelf te reguleren. Ze geeft uitleg over de verschillende delen die IFS gebruikt: managerdelen, brandweerdelen en verbannen delen. Ook is er aandacht voor overweldigende omstandigheden die in de kindertijd worden opgedaan, waardoor er diepgewortelde negatieve overtuigingen kunnen ontstaan. “Delen die met zulke overtuigingen zijn belast, geven dan vaak hun eigenheid of verbinding op. Dit ondermijnt op lange termijn het vermogen om in verbinding trouw te blijven aan jezelf.”
Transformatie
In blok 2 heeft Mathijssen dan aandacht voor de transformatie. De beschermende delen kunnen ontlast worden en er kan ruimte gecreëerd worden voor de delen die lange tijd verstopt of verborgen zijn geweest. Dit door relaties met de delen aan te gaan, door momenten van innerlijk overleg te hebben én door te experimenteren met nieuw gedrag, oftewel: Zelf-leiderschap. Matthijssen is ook helder in haar boodschap dat het bij deze stappen soms nodig kan zijn begeleiding te zoeken van een coach of therapeut.
Integreren
Het laatste bol blok gaat over de integratie, oftewel het actief en in contact blijven. Er is aandacht om alles wat tot nu toe is ervaren en geoefend te integreren in het eigen leven. Het accent ligt daarbij op hoe vanuit eigen waarden zowel eigen als verbonden geleefd kan worden. Het nodigt uit om in contact te blijven met de beschermende delen en ruimte te blijven maken voor ooit verbanden delen. Ze moeten worden toegelaten en geaccepteerd worden dat ze er zijn, én ertoe leren verhouden. Beschermende delen die uit hun taak zijn ontheven moeten geholpen worden om te wennen aan hun nieuwe rol. Matthijssen nodigt uit om heel bewust te kiezen voor een houding van acceptatie, aanwezig te zijn bij wat je voelt. Ze vraagt hierbij om een houding van bereidheid; het toelaten van gevoelens en emoties die onvermijdelijk zijn wanneer je iets nieuws of anders gaat doen.
Het boek mag met recht de term ‘werkboek’ dragen, het is zeer uitgebreid in zijn oefeningen, verdiepende vragen en observaties. Het wordt steeds duidelijk ingeleid met uitleg of stukjes theorie, steeds in een positieve, stimulerende toonzetting. Nu maar hopen dat de delen genoeg discipline hebben om alle oefeningen te doorlopen om zo innerlijke harmonie te creëren!
Richard Schwartz – Alle delen welkom. Herstellen van trauma en innerlijke harmonie creëren met het Internal Family Systems-model (IFS
Uitgeverij Mens!
Prijs: € 29,50
256 pagina’s
ISBN: 9789463160803
Denise Matthijssen – Innerlijk werk(boek)
Uitgeverij Boom
Prijs: € 27,95
260 pagina’s
ISBN: 9789024472581
Lees ook andere recensies van Judith de Roos en Johan Atsma
----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou!
GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
