Dit boek is een absolute aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in de realiteit achter de jeugdzorg, maar zeker ook voor omvormers van dit systeem. Judith de Roos recenseert Probleemkinderen van Bodine van Someren.
Begin vooral even met de achterkant van dit boek, daar kijkt een stralende peuter je schattig aan. Helaas verloopt haar leven alles behalve schattig, ze is drieënhalf jaar als haar moeder het huis verlaat en voor de kleine Bodine een leven met veel ellende begint.
Probleemkinderen is een indrukwekkend en aangrijpend boek dat nog wel even blijft nazinderen nadat je de laatste pagina hebt omgeslagen. Van Someren vertelt haar persoonlijke verhaal over haar ervaringen binnen de jeugdzorg. Op haar twaalfde komt ze voor de eerste keer met haar twee vuilniszakken aan persoonlijke spullen terecht op de crisisopvang in Utrecht. Er zullen nog vele plekken volgen.
Van Someren weet heel beeldend de schrijnende werkelijkheid van haar jeugd zichtbaar te maken: verhuizen van haar moeder naar haar vader, daar weer wegmoeten als er een kindje bij komt, dan toch ook daar weer wegmoeten omdat het een drugshol is waar ze vooral honger leed, crisisopvang, leefgroep, pleeggezin, kamertraining. En dan ook steeds weer nieuwe halfzusjes die erbij komen en wél mogen blijven. Nergens welkom, de jonge Bodine groeide hierdoor op met het idee dat ZIJ het probleem was.
Binnen de route die ze aflegt binnen jeugdzorg, wat een systeem is dat geacht wordt kinderen te beschermen, ervaart ze juist veel pijn, onbegrip en onzekerheid waardoor ze gaat overleven. Dat maakt het verhaal soms verdrietig om te lezen, maar tegelijkertijd onmogelijk om weg te leggen.
Haar schrijfstijl is toegankelijk, krachtig en oprecht. Hierdoor ontstaat niet alleen begrip voor haar persoonlijke situatie, maar ‘heeft ze de lezer ook een idee willen geven van het leven en de psyche van een gemiddeld jeugdzorgkind’. En niet alleen tijdens haar verblijf maar ook nadat ze achttien werd en ineens volwassen, en dus verantwoordelijk voor een eigen woonplek wordt gehouden. Van Someren beschrijft hoe het met haar hechtingsproblematiek gesteld is, waardoor ze dus ook de verkeerde mannen treft en daar wanhopig aan blijft vasthouden.
Van Someren leidt haar hoofstukken zo in:
‘Aantal psychiaters en psychologen: 13
aantal groepsleiders: circa 35
aantal huisgenoten: circa 50
ingepakte vuilniszakken: 14
18e verjaardag: nog 1,5 jaar’
Ze geeft met haar boek een stem aan kinderen en jongeren die zich vaak ongehoord voelen en laat zien welke gevolgen falende hulpverlening kan hebben. Of zoals ze zelf zegt: “Al mijn kwetsbaarheden op papier. Ruim 25 jaar aan pijn schaamte en simpelweg zoeken naar waar ik thuis hoor binnen mijn stukje wereld.”
In de indrukwekkende epiloog beschrijft ze hoe haar jeugdzorgtijd nog steeds grote invloed heeft op haar gedrag en leven als 32-jarige. En ze blikt terug: “Als ik iets zeker weet, is het dat er geen diagnoses voor nodig waren om tot de kern van mijn problemen te komen. Slechts een luisterend oor en een zo normaal mogelijk dagelijks leven, binnen de omstandigheden. Zonder dreiging van doorplaatsingen, rechters, psychologen, rapporten, pillen, prestatieplicht en afzondering van de omgeving daarbuiten. In welke wereld ga je daar normaal van gedragen?”
Van Someren doet een appel om de jeugdzorg anders in te gaan richten, te kijken naar de onderzoeken over kleinschalige groepen die er liggen bij het NJI. Ze vraagt om allereerst de erkenning dat het systeem hoe de jeugdzorg nu georganiseerd is, onhoudbaar is en meer schade dan goed doet. En dus richt ze zich ook nog even op een liefdevolle manier tot de jeugdzorg-jongeren, die het boek mogelijk zouden lezen.
Ze sluit af met een oproep aan de ‘lieve’ hulpverleners om eens flink te reflecteren op wat ze aan het doen zijn. “Toegeven dat je misschien fout zit, en dus wel heel hard werkt maar aan het verkeerde, zou een eerste stap zijn’. Ze vraagt hen te luisteren en de kritiek op de jeugdzorg niet persoonlijk op te vatten maar als een uitdaging te zien: ‘wat kan ik doen binnen mijn beperkte mogelijkheden als hulpverlener?”
Van Someren verdient de aandacht met haar boek. Het komt uit ongeveer in de tijd dat Jason Bhugwandass zijn tweede rapport uitbrengt (eenzaam gestorven) over de gevolgen van de sluitingen van de ZIKOS-afdelingen binnen de jeugdzorg. Hoeveel signalen zijn er nodig?
Dit boek is een absolute aanrader voor iedereen die geïnteresseerd is in de realiteit achter de jeugdzorg én persoonlijke verhalen. En zeker ook voor omvormers van dit systeem die nog wat achtergrond informatie zouden willen hebben.
-
Bodine van Someren – Probleemkinderen
Uitgeverij Lebowski
Prijs: € 22,99
288 pagina’s
ISBN: 9789048871087
-
Lees ook andere recensies van Judith de Roos en Johan Atsma
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
