Alcohol drinken is geen zwaktebod. Voor veel mensen met autisme is het een logische poging om te dealen met een wereld die te hard, te snel of te vol voelt. Maar is dit slim? Autismecoach Stienke de Jager heeft alternatieven.
Na een drukke dag, een verjaardag of een middagje winkelen is het voor sommige mensen met autisme heel normaal: lekker een biertje of een glaasje wijn. Even bijkomen. Even de scherpe randjes eraf. In mijn praktijk als autismecoach hoor ik dit regelmatig. Niet van mensen met een zware verslaving, maar van mensen die alcohol zijn gaan zien als logische manier om te herstellen van stress en overprikkeling.
En dat is begrijpelijk. Bij autisme komen prikkels harder binnen. Sociale situaties kosten meer energie. De emmer loopt sneller vol. Alcohol dempt die prikkels tijdelijk. De wereld voelt even zachter, het hoofd wat stiller. Op korte termijn voelt het als zelfzorg en als een goede oplossing. Als je alcohol op deze manier inzet wordt het ook wel zelfmedicatie genoemd.
Waarom dit patroon zo vaak ontstaat
Alcohol werkt snel. Sneller dan de meeste andere manieren om tot rust te komen. Bovendien is het maatschappelijk volledig geaccepteerd. Niemand haalt er zijn wenkbrauwen bij op als je na een drukke dag een blikje bier pakt of een fles wijn opentrekt. Voor autistische mensen kan het mede daardoor een vaste strategie worden: niet omdat ze persé graag drinken, maar omdat het één van de weinige dingen is die écht verschil maakt op dat moment.
Een bekend voorbeeld is schrijver Erik-Jan Harmens. Hij dronk jarenlang om de drukte in zijn hoofd te dempen. Pas toen hij stopte met alcohol, werd duidelijk hoe heftig de overprikkeling bij hem was en hoeveel energie het anders-zijn kostte en het omgaan met stress. Op zijn 49e kreeg hij de diagnose autisme. Zijn verhaal laat zien hoe alcohol jarenlang als maskering gebruikt kan worden. Erik-Jan Harmens: “Ik miste de alcohol helemaal niet, behalve aan het eind van elke middag”.
Het risico op langere termijn
Het probleem is dat je went aan de dempende werking, dat je alcohol vaker gaat inzetten om met overprikkeling en stress om te gaan. Andere manieren om tot rust te komen worden steeds minder ingezet. De kans is aanwezig dat je slechter gaat slapen door het regelmatige gebruik van alcohol en dat je ook minder goed herstelt. En als de stress aanhoudt, is de kans groot dat je steeds vaker een glaasje nodig hebt. Wat begon als oplossing, kan langzaam een gewoonte worden die meer kost dan het oplevert.
Dat betekent niet dat iedereen die drinkt om bij te komen meteen een probleem heeft. Wel is het goed om eerlijk te blijven kijken: doe ik dit omdat ik het lekker vind of omdat ik anders niet goed tot rust kom?
Wat wél helpt: een aantal praktische alternatieven
Gelukkig zijn er andere manieren om de emmer leger te maken of de emmer eerder te laten leeglopen. Dit zijn strategieën die ik in de praktijk vaak zie werken:
- Plan hersteltijd in en zet het ook echt in je agenda. Dus niet: ik plan hersteltijd in als het lukt, maar op vaste momenten op de dag. Bijvoorbeeld aan het eind van de dag even een halfuur of kwartier alleen op de bank, met oordoppen in, zonder telefoon.
- Gebruik sensorische demping. Er zijn allerlei middelen om geluidsprikkels, visuele of andere prikkels te dempen. Denk hierbij aan een noise-cancelling koptelefoon, verduisteringsgordijnen, een zwaartedeken of een warme douche. Deze middelen of methodes inzetten kan ervoor zorgen dat het zenuwstelsel sneller tot rust komt dan door alcohol.
- Ga sporten of bewegen om stress te verlagen. Een wandeling in de natuur, hardlopen of fietsen helpt om de opgebouwde spanning kwijt te raken. Heb je veel last van boosheid, dan kan even tegen een boksbal of boks-zak slaan ook een goede manier zijn om je agressie en stress kwijt te raken.
- Bouw micro-pauzes in overdag. Dit is echt een hele belangrijke. Plan wat vaker korte herstelmomenten in door even naar de koffie automaat te lopen of even rustig een kopje thee te drinken. Dit zorgt er voor dat je meer energie overhoudt aan het eind van de dag.
- Ontwikkel een vast avondritueel. Denk aan: een kopje kruidenthee, zachte verlichting ’s avonds en dezelfde volgorde van handelingen voordat je naar bed gaat. Herhaling en voorspelbaarheid is voor veel mensen (ook als ze geen autisme hebben) rustgevend.
- Doseer sociale prikkels. Bij het etentjes en feestjes of afspraken met vrienden en vrienden is het belangrijk om de duur van zo’n afspraak te beperken. Bedenk van tevoren hoe lang je ergens blijft of vertrek van een feestje als je merkt dat je overprikkeld raakt.
Deze alternatieven vragen in het begin meer moeite dan een glas inschenken. Maar hoe vaker je ze gebruikt, hoe beter ze gaan werken.
Tot slot
Alcohol drinken is geen zwaktebod. Voor veel mensen met autisme is het een logische poging om te dealen met een wereld die te hard, te snel of te vol voelt. Bewustwording van je alcoholgebruik is de eerste stap. Vraag jezelf af waar je het voor gebruikt. Heb je veel last van stress of juist van overprikkeling? Heb je minder last van angst als je in bepaalde situaties alcohol drinkt? Als je weet welk probleem er speelt, dan is het ook makkelijker om gericht naar oplossingen te kijken. Experimenteer met andere manieren om bij te komen en kies dan iets wat bij jou past. Je zenuwstelsel heeft vaak meer baat bij echte demping en herstel dan bij een tijdelijke, chemische stilte.
-
Dit stuk verscheen als eerste op Substack. Volg Stienke de Jager daar.
Herken je dit? Welke manieren helpen jou om tot rust te komen zonder alcohol? Of heb jij veel last van overprikkeling en stress? Wil je sparren over dit onderwerp (alcohol en autisme)? Neem gerust contact op via de website Coachingbijautisme.nl.
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
