Euthanasie bij mensen met dementie is een onderwerp dat al jaren de gemoederen bezighoudt. Terwijl het in Nederland en enkele andere landen juridisch mogelijk is, roept het wereldwijd morele, medische en persoonlijke vragen op. Een recente internationale studie biedt nieuwe inzichten in hoe artsen hierover denken.
Over euthanasie
Euthanasie betekent dat een arts actief het leven van een patiënt beëindigt met medicatie. Het gaat dus niet om hulp bij zelfdoding, waarbij de patiënt zelf het middel inneemt. Wereldwijd is euthanasie of een vergelijkbare vorm legaal of gedecriminaliseerd in landen als Nederland, België, Luxemburg, Canada, Colombia, Spanje, Portugal, Nieuw-Zeeland, Australië en Ecuador.
In Nederland en België is euthanasie ook in sommige gevallen mogelijk bij dementie, meestal in een vroeg stadium waarin de patiënt nog zelf wilsbekwaam is. Dat roept lastige vragen op: wat als iemand in een later stadium ondraaglijk lijdt, maar zijn of haar wens niet meer kan uiten?
Het onderzoek
Onderzoekers vergeleken de houding van artsen in zes landen: Nederland, Zwitserland, Duitsland, de Verenigde Staten, Japan en Israël. In totaal deden 202 artsen en 3 verpleegkundig specialisten mee. Zij vulden vragenlijsten in en spraken in interviews over hun visie op euthanasie bij dementie.
De gesprekken vonden plaats tussen juli 2020 en januari 2024, als onderdeel van de internationale CONT-END-studie.
Acceptatie in Nederland het hoogst
De resultaten in cijfers:
=> 44% van de artsen vond euthanasie bij dementie acceptabel.
=> Het hoogste percentage kwam uit Nederland (66%), het laagste uit Zwitserland (23%).
=> 38% was bereid zelf euthanasie uit te voeren bij een patiënt met dementie.
=> 35% gaf aan euthanasie te willen voor zichzelf als zij ooit dementie zouden krijgen.
=> Artsen zonder religieuze achtergrond stonden vaker positief tegenover euthanasie dan religieuze artsen.
=> Opvallend genoeg waren artsen met training in palliatieve zorg minder vaak bereid euthanasie uit te voeren.
Nederlandse artsen bleken het meest positief, wat niet verrassend is gezien de wettelijke mogelijkheden hier. In Japan en Zwitserland was de acceptatie juist veel lager. Ook het misverstand dat euthanasie in sommige landen legaal zou zijn, kwam regelmatig naar voren: zo dacht een deel van de deelnemers ten onrechte dat dit in hun eigen land al mocht.
Uit de analyse kwamen ook enkele persoonlijke factoren naar voren: zo vonden religieuze artsen euthanasie minder vaak acceptabel, terwijl artsen met ervaring of training in palliatieve zorg terughoudender waren, mogelijk omdat zij alternatieve manieren kennen om lijden te verlichten.
Spanningsveld
Het onderzoek bevestigt het spanningsveld dat veel artsen ervaren. Enerzijds is er de wens om de autonomie van de patiënt te respecteren – zeker als iemand in een vroeg stadium van dementie vastlegt euthanasie te willen. Anderzijds willen artsen kwetsbare patiënten beschermen in een stadium waarin zij hun lijden niet meer goed kunnen verwoorden.
Gevolgen voor beleid
De onderzoekers benadrukken dat beleidsmakers rekening moeten houden met de uiteenlopende opvattingen van artsen. Waar een groeiend deel van het publiek euthanasie bij dementie steunt, zijn artsen terughoudender. Toegang tot goede palliatieve zorg en eerlijke voorlichting over alle mogelijkheden aan het levenseinde zijn daarom cruciaal.
Het debat is verre van afgerond, schrijven de onderzoekers. Met de groeiende aantallen mensen die sterven met dementie zal de vraag naar duidelijke kaders en maatschappelijk draagvlak alleen maar toenemen.
Jingyuan, Xu et al.: Acceptability of euthanasia for people with dementia: perspectives of clinicians from six countries. The American Journal of Geriatric Psychiatry, Volume 0, Issue 0
-----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou! GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
