‘Niet zeuren. Doorgaan. Sterk zijn. Het gaat wel weer over.’ Het zijn de dooddoeners waarmee mannen in hun eentje proberen te dealen met mentale problemen. Maar ‘dooddoeners’ is een cynische uitdrukking in dit verband. Niet-praten kan soms leiden tot suïcide. Het is tijd voor een cultuuromslag en voetbal kan helpen.
Het zijn schokkende feiten als je er bij stil staat. Volgens cijfers van het CBS kampt zo’n één op de vier mannen met mentale problemen. In 2025 zijn er zo’n 1785 mensen uit het leven gestapt. Daarvan zijn er ongeveer twee keer zoveel mannen als vrouwen. Een van de oorzaken daarvoor is dat mannen – zeker mannen van middelbare leeftijd, zeg van 40 tot 70 jaar – zeer moeilijk praten over mentale problemen. Hoe doorbreek je dat? Het antwoord komt uit onverwachte hoek: de gesloten en conservatieve voetbalwereld.
Eén minuut praten
Dat bleek in Arnhem rond de Wereld Suïcide Preventie Week. Op vrijdag 4 september organiseerde voetbalclub Vitesse de campagne Een Vitessenaar is nooit alleen in stadion Gelredome. Voor de aftrap van de wedstrijd tegen TOP Oss riep oud-Vitessespeler Thomas Buitink de supporters op om één minuut met elkaar in gesprek te gaan, en de vraag te stellen ‘hoe gaat het met je?’. Niet één minuut stilte, maar één minuut praten. Dat werd met instemming begroet. Maar of de oproep effect had in het stadion? ... Men nam een slok bier, keek ongemakkelijk voor zich uit of nam nog een keertje de opstelling door. “Tot een echt gesprek van mens tot mens kwam het niet in die minuut”, zegt Bram Langelaar van de stichting Vitesse Betrokken, organisator van de actie. “Maar het leefde wel. Er wordt nu meer gepraat.” Bovendien speelde Vitesse in aparte shirts, die bij een veiling meer dan 22 duizend euro opbrachten voor Stichting 113 Zelfmoordpreventie.
Echte mannen huilen wel
Later in de week werd in het Arnhemse filmhuis Focus de documentaire Echte mannen huilen niet vertoond, die eerder dit jaar in première is gegaan. Daarin is te zien hoe (oud)profvoetballers Gianni Zuiverloon (Feyenoord, Heerenveen, ADO Den Haag), Edson Braafheid (Bayern München, Celtic, Lazio Roma), Ron Vlaar (AZ, Feyenoord, Aston Villa), Calvin Jong-a-Pin (Heerenveen, Vitesse, Yokohama), Thomas Marijnissen (NAC, Lokeren), Ryan Donk (Club Brugge, Galatasaray) en Mark Diemers (FC Utrecht, Feyenoord, Cambuur) op een speciaal trainingskamp gaan. Ze worden 48 uur afgesloten van de buitenwereld – ook hun telefoons worden afgenomen – en gaan onder begeleiding van systemisch coach William Wilson en ex-commando Erik Wegewijs een aantal fysieke en mentale opdrachten aan. Die triggeren de voetballers om zich helemaal bloot te geven en open in gesprek te gaan over hun onzekerheid, over eenzaamheid, groepsdruk en onmacht, over het overlijden van een dierbare of over scheidingen en falen als vader. Het levert een ‘tearjerker’ op in de goede zin des woords. De prachtige gesprekken worden nog eens omlijst door intieme video-interviews met trainers en spelers als Henk ten Cate, Jan van Halst, Hedwiges Maduro, Martijn Reuser en Daryl Janmaat. Die laatste vertelt voor het eerst heel open over de verslavingsproblematiek waarmee hij kampte na zijn voetbalcarrière.
Persoonlijke ontboezemingen
Speler Gianni Zuiverloon is oprichter van de Play Mental Foundation. Hij is ook een van de initiatiefnemers van het filmproject. “Als mannen die gewend zijn te zwijgen open zijn, ontstaat er ruimte voor anderen om dat ook te doen”, is zijn filosofie. De film maakt veel los, ook bij andere topsporters. “Het zijn verhalen over mannen die jarenlang hebben geprobeerd sterk te zijn en nu hun kwetsbaarheid tonen en daarmee afdalen naar een gezonde plek waarin ze mens kunnen zijn”, schrijft langebaanschaatser Mark Tuitert op Facebook. En topvoetballer Denzel Dumphries schrijft op LinkedIn: “Voor mij is mentale weerbaarheid misschien wel 60 procent van presteren.”
De formule Echte mannen huilen niet blijkt te werken. Er zijn sinds de film uitkwam in maart van dit jaar al talloze gesprekken en workshops geweest. Veel mannen van middelbare leeftijd durven opeens zich bloot te geven. Persoonlijke ontboezemingen komen spontaan naar boven. Er vloeien tranen in zaaltjes en clubkantines. En in filmhuis Focus.
Trek je Nikes aan
Een minuut in het stadion voor een voetbalwedstrijd werkt niet. Je hebt een hele avond nodig voor een goed gesprek, zo beseften de gemeente Arnhem, 113 Zelfmoordpreventie, Vitesse en Pro Persona Preventie. Dus weken ze een paar dagen later uit naar het trainingscomplex op Papendal. Daar werd op woensdagavond 9 september een Man in Mind Meetup georganiseerd, speciaal voor mannen van 40 tot 70 jaar. Onder leiding van Patrick Lodiers spraken vier Arnhemmers hoe zij kampten met ernstige psychische problemen als depressie, PTSS of verslaving en vooral ook over wat zij daaruit leerden. “Mensen kunnen zo mooi zijn. Daar mag je op vertrouwen”, vertelt de 51-jarige Eric Veltink. “Maar dan moet je wel hulp durven vragen. Als je de schone schijn blijft ophouden, dan wordt het uiteindelijk desastreus.” Dat ervoer ook de 67-jarige Ger Oosterbaan, die voordat hij thuiszorgverpleegkundige werd jarenlang kampte met verslaving. “Hulp vragen is het allermoeilijkst. Maar je moet zelf de eerste stap nemen, bijvoorbeeld door naar een wijkcentrum te gaan om mee te doen aan activiteiten.” De 42-jarige Afghanistan-veteraan Pieter Blonk heeft maar één advies aan mannen die kampen met mentale moeilijkheden. “Trek je Nikes aan.” “Huh?”, reageert gespreksleider Patrick Lodiers. “Nou je kunt toch hun slogan?”, antwoordt Blonk... “Just do it!”
Mannendispuut
De oud-soldaat heeft erg veel moeite met de uitdrukking ‘je kwetsbaar opstellen’. Liever praat hij over ‘verbindingskracht’, dat is sterker. De verbindingskracht om te praten over mentale problemen wordt niet alleen vaak gemist bij middelbare mannen, maar ook bij studenten of net-afgestudeerden. En weer komt de oplossing uit onverwachte hoek... ditmaal uit een mannendispuut van het Leidse studentencorps. Tijdens het nagesprek bij Echte mannen huilen in filmhuis Focus vertellen Lars Valckx en Luuk Renne hoe hun vriendengroep tot twee keer toe iemand verloor door suïcide. In 2016 en in 2022. Ze hadden nooit iets gemerkt van de problemen waar hun maten mee worstelden. “We kunnen over vanalles praten, maar over hoe het écht gaat? Dat blijkt toch lastiger dan het op het eerste gezicht lijkt”, aldus Lars en Luuk. Daarom hebben leden en oud-leden van het dispuut de stichting We Zien Mekaar opgericht, want met elkaar kun je verschil maken. “Psychische hulp is noodzakelijk, maar preventie is nog beter”, zo vinden de vrienden. Het idee is dat ze het niet laten bij een standaardantwoord op de vraag ‘hoe gaat het?’, maar dat ze ook echt doorvragen. Zo komen ze tegemoet aan de moeilijkheid om zelf hulp te vragen, die Erik Veltink en Ger Oosterbaan schetsen.
Bier en voetbal
“Praat, vraag en luister”, riep oud-voetballer Thomas Buitink door het Vitessestadion. Dat blijkt niet echt te werken langs de lijn, zo bleek tijdens de Wereld Suïcide Preventie Week in Arnhem. Maar het werkt des te meer in zaaltjes, cafés of dispuutshuizen, waar bier en voetbal niet ver weg zijn. Dat heeft actrice Hanna Verboom – oprichter van Cinetree en producer van Echte mannen huilen niet – goed door. “We gebruiken waar mannen het meest van houden om met hen dit gesprek aan te gaan.”
-
Echte mannen huilen niet is gratis te zien op Cinetree. Op woensdagmiddag 16 september is er een vertoning in het stadion van NAC Breda, waarna koningin Máxima in gesprek gaat met ervaringsdeskundigen en professionals.
Kijk hier voor meer informatie over We Zien Mekaar.
----------------------------------------------------------------------------------------
Vind je dit interessant? Misschien is een abonnement op de gratis nieuwsbrief dan iets voor jou!
GGZ Totaal verschijnt tweemaal per maand en behandelt onderwerpen over alles wat met de ggz te maken heeft, onafhankelijk en niet vooringenomen.
Abonneren kan direct via het inschrijfformulier, opgeven van je mailadres is voldoende. Of kijk eerst naar de artikelen in de vorige magazines.
